THE STATUS OF WOMEN IN THE SAFAVID STATE: POLITICAL, SOCIAL, AND MILITARY AGENCY DURING THE FORMATIVE PERIOD (1501–1576)
- Authors
-
-
Jo‘rakulova Mukambar Tursunmurod qizi
Department of History and Philosophy, Denov Institute of Entrepreneurship and Pedagogy, Uzbekistan
Author
-
- Keywords:
- Safavid state; Qizilbash-Turkmen; Taclı Begüm; alp kadın (heroic woman); Shah Ismail I; Shah Tahmasp I; Battle of Chaldiran; Alevi-Bektashi tradition; gender and statecraft.
- Abstract
-
This article examines the social, political, and military standing of Qizilbash-Turkmen women during the formative decades of the Safavid state (1501–1736), with particular attention to the reigns of Shah Ismail I (r. 1501–1524) and his successor Shah Tahmasp I (r. 1524–1576). Drawing on a comparative reading of Safavid court chronicles (Alam-ara-yi Safavi, Khulasat al-Tawarikh, Jawahir al-Akhbar) alongside the observations of European travelers and diplomats — Michele Membré, Caterino Zeno, and the Carmelite missionary Pietro della Valle's circle — the study reconstructs the political biography of Taclı Begüm, principal consort of Shah Ismail I, from her documented presence at the Battle of Chaldiran (1514) through her influential role after Ismail's death and her eventual banishment under Tahmasp. The inquiry situates this trajectory within the wider Turkic-Turkmen "alp kadın" (heroic woman) archetype attested in Oghuz epic literature and within the complementary gender cosmology of Alevi-Bektashi belief, arguing that female political and military visibility in the early Safavid polity was not incidental but structurally embedded in Qizilbash-Turkmen culture. The article further shows that Tahmasp's religious reorientation toward juristic Twelver Shiism, propelled by the arrival of Arab Shia scholars from Jabal Amil, initiated a systemic contraction of women's public agency that only partially eased under Shah Abbas I (r. 1588–1629). The findings contribute to Safavid historiography, gender and Islamic studies, and Central Asian cultural history.
- References
-
1. Akın, B. (2020). Kızılbaş Oğuzlar ve Şah İsmail'in Anayurdu Diyarbakır. İstanbul: Kitabevi.
2. Ali-kulu Vale Dağıstânî. (n.d.). Riyazü'ş-Şuara [Manuscript No. 4301]. Tehran: Kitaphane-yi Milli Melek.
3. Anonim. (1972). Âlem-âra-yı Safevî (Y. Şükrî, Ed.). Tahran: Bünyad-ı Ferheng-i İran.
4. Bahadır, İ. (2004). Alevi-Bektaşi Kadın Dervişler. Köln: Alevi-Bektaşi Kültür Enstitüsü Yayınları.
5. Baharlu, İ. (2020). Şah'ın Bahçesinde Şah İsmail Öncesi ve Sonrası Kızılbaşlık. İstanbul: Kitapevi Yayınları.
6. Baharlu, İ. (2021). Safeviler döneminde sema (semah) (kronikler, seyahatnâmeler ve minyatürlerde). Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, (97), 11–28.
7. Balıkçı, Ş. (2016). Banu Çiçek ve Selcen Hatun'dan Canıl Mırza ve Kız Darıyka'ya. In Türk Dünyasında Kadın Algısı. Manisa: Manisa Celal Bayar Üniversitesi Rektörlük Matbaası.
8. Banarlı, N. S. (1957). Kız evliyalar. Türk Folklor Araştırmaları, 4(95), 1505–1506.
9. Barbaro, J. (2016). Anadolu'ya ve İran'a Seyahat (T. Gündüz, Trans.). İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
10. Budak Münşi Kazvinî. (2009). Cevahirü'l-Ahbar (M. Behramnejad, Ed.). Tahran: Miras-i Mektub.
11. Dihganî, F., Dadver, E., & Davudî, E. (2016). Seyr-i tahavvul-ı evzai içtimai ve ferhengi zenan der devre-yi Safevi ve Kacar. In Konfrans-ı Beynülmileli-yi Mimari, Şehrsazi, Umran, Hüner ve Muhit-i Zist. Tahran: Debirhane-yi Daimi-yi Konfrans.
12. Ebu Bekir Tihranî. (1977). Kitab-i Diyarbekriyye (N. Logan & F. Sümer, Eds.). Tahran: Tahûrî.
13. Ecer, A. V. (2012). Tarihte Lider Kadınlar ve Fatma Bacı. İstanbul: Yesevi Yayıncılık.
14. Ergün, P. (2010). Türk gelininin mitolojik göçü. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(24), 275–290.
15. Ergin, M. (2004). Dede Korkut Kitabı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
16. Ersal, M. (2015). Veli Baba Sultan Ocağı. Köln: Alevi Bektaşi Kültür Enstitüsü Yayınları.
17. Ersal, M. (2019). Alevi Cem Zakirliği. Ankara: Barış Kitabevi.
18. Felsefî, N. (1954). Ceng-i Çaldıran. Neşriye-yi Danişkede-yi Edebiyat ve Ulum-i İnsanî Danişgah-ı Tahran, (2), 50–127.
19. Felsefî, N. (1980). Zendiginame-yi Şah Abbas-ı Evvel. Tahran: İntişarat-ı İlmî.
20. Gündüz, T. (2009). Şah İsmail'in eşi Taçlı Begüm. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, (51), 223–234.
21. İnan, A. (1992). Manas Destanı. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
22. Kadı Ahmed Münşî Kumî, K. A. (2005). Hülasatü't-Tevarih (Vol. 1) (İ. İşrâkî, Ed.). Tahran: İntişarat-ı Danişgah-i Tahran.
23. Kafesoğlu, İ. (1998). Türk Milli Kültürü. İstanbul: Ötüken.
24. Kandemir, A. (2016). Geline yöresel kıyafet biçme töreni: Pırtı biçme. In Direnen ve Kaybolmaya Yüz Tutmuş Kültür. İzmir: Ege Üniversitesi Yayınları.
25. Membré, M. (2015). Se Sefernâme (H. Cevâdî & W. M. Floor, Eds.). Tahran: Bünyâd-ı Mevkufat-ı Afşar.
26. Mircaferî, H. (1975). Taclı Hanım: Zen-i Setihende-yi Çaldıran. Neşriye-yi Danişkede-yi Edebiyat ve Ulum-i İnsani Danişgah Tebriz, (112), 468–481.
27. Özkan, İ. (1992). Nözügüm Destanı. In IV. Milletlerarası Halk Kültürü Kongresi Bildirileri – Halk Edebiyatı. Ankara: Devran Matbaası.
28. Râvendî, M. (1979). Tarih-i İçtimai-yi İran. Tahran: Emir Kebir.
29. Sağlık Şahin, G. S. (2016). Geçmişten günümüze Türkmenlerde (Oğuzlarda) kadına bakış. In Türk Dünyasında Kadın Algısı (pp. 643–651). Manisa: Manisa Celal Bayar Üniversitesi Rektörlük Matbaası.
30. Savory, R. M. (2003). Taclu Hanum: Çaldıran savaşında Osmanlılar tarafından esir alındı mı alınmadı mı (G. O. Özgüdenli, Trans.). Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (2), 221–235.
31. Sohrabiabad, H. (2018). Akkoyunluların mezhepsel eğilimleri üzerine bir değerlendirme. Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi, (18), 203–223.
32. Sümer, F. (1976). Safevi Devletinin Kuruluşu ve Gelişmesinde Anadolu Türkmenlerinin Rolü. Ankara: Güven Matbaası.
33. Şahin, H. İ. (2011). Türkmenistan sahası Köroğlu anlatmalarında kadın tipler. In Prof. Dr. Mine Mengi Adına Türkoloji Sempozyumu Bildirileri. Ankara: Devran Matbaası.
34. Şeşen, R. (2010). İbn Fadlan Seyahatnamesi. İstanbul: Yeditepe Yayınları.
35. Takavî, Â., & Musevî, S. M. (2014). Berresi-yi huzur-ı içtimai zenan ve seyri-i tahavvul-ı puşeş der nigareha-yı asr-ı Safevi. Faslname-yi İlmi-Pejuhişî-yi Zen ve Ferheng, 81–102.
36. Tekleli, M., & Aliyeva, M. (2014). Taçlı Begüm'ün hayatı hakkında yeni olgular. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, (4), 1–13.
37. Turan, O. (2009). Selçuklular Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti. İstanbul: Ötüken.
38. Turgut, V. (2016). Şah İsmail'in hatunu. Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi (OTAM), 27–35.
39. Umay, G. (1998). Manas Destanı'nda kadın adları ile ilgili bir deneme. In Folkloristik: Prof. Dr. Dursun Yıldırım Armağanı (pp. 49–61). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı.
40. Ülken, H. Z. (2006). Anadolu Kültürü ve Türk Kimliği Üzerine. İstanbul: Ülken Yayınları.
41. Zarinehbaf-shahr, F. (1998). Economic activities of Safavid women in the shrine city of Ardabil. Iranian Studies, 31(2), 247–261.
42. Zeno, C. (1971). Sefernâmeha-yı Veniziyan der İran (Şeş Sefernâme) (M. Emirî, Trans.). Tahran: Hârezmî.
- Downloads
- Published
- 2026-05-31
- Issue
- Vol. 2 No. 5 (2026)
- Section
- Articles
- License
-
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
